Rotterdam vroeger

Wat is vroeger in een stad als Rotterdam?

Rotterdam van toen, filmimpressie van een uur over Rotterdam zoals het vroeger was

Wie het plaatje boven ziet en het herkent of kan plaatsen zal gelijk zeggen: zo was het vroeger. De foto is gemaakt in 1951. Het is de kop van de Wihelmina pier gezien vanaf Katendrecht, de wijk op de pier er tegenover. Nog steeds is het een bekend gezicht. Het hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn, rechts op de foto,  staat er nog steeds en is nu een hotel dat het beste beschreven kan worden als tijdloos met bijzondere luxe waar Rotterdam en de haven tot leven komen en tot de verbeelding spreken, omdat het met één been in het verleden staat, één been in het heden met de neus naar de toekomst gericht.

Maar wat is voor Rotterdam en de Rotterdammers vroeger? Het oude pand stamt uit 1901, dus spreekt men over het Rotterdam van vroeger als we het hebben over de stad voor het bombardement? Of hebben we het over de tijd dat voor de scheepvaart nodig een snellere weg naar zee moets komen omdat de stad anders in een rampengebied zou veranderen door de aanhoudende stroom van landverhuizers die vanuit de stad de oversteek wilde maken naar de nieuwe wereld. Of praten we over de stad in de tijd dat het verwoest werd door aanvallen in de 80 jarige oorlog of door het gebakkelei tijdens de Hoekse en de Kabeljauwse twisten. Daarna ontstond wat de Rotterdammers wel eens  de waterdriehoek noemen, het stadsdeel tussen grofweg de Erasmusbrug, van daar naar het Hofplein om vanuit daar naar de huidige Willemsbrug te gaan. Dit stuk met zijn havens is de stadsdriehoek die ergens rond 1625 klaar was met  als kroon op het werkt de “Boompjes”, een heuse wandelpromenade langs de rivier waarop bomen werden geplant om de zaak te verfraaien. Met het afronden van dit karwei kwam de havens echt in de stad en werd meer dan de Oude Haven, die van oudsher DE haven van de stad was.
Nog verder terug, en dan hebben we het zeker over vroeger, verwoestte een stadsbrand de halve stad. Dat was ergens rond 1400, de stad had nog geen 75 jaar stadsrechten. Het was een grote ramp, maar het gaf wel de gelegenheid om de Laurenskerk te bouwen die eeuwenlang het stadsbeeld domineerde met zijn imposante toren.  Zeg het maar, wat is in Rotterdam ‘vroeger’.

Het collectief geheugen van de bewoners van de stad gaat niet verder terug dan het bombardement van 1940 en dat is voor velen zelfs erg ver terug in de tijd. Hoeveel Rotterdammers zijn er niet pas ver na de oorlog komen wonen. Zij hebben kinderen gekregen die zich terecht geboren en getogen Rotterdammer voelen.  Het inwoneraantal is echter niet hard gestegen sinds die tijd, dus dan is de samenstelling van de bevolking sterk veranderd in die tijd. Uitgaande van de cijfers die beweren dat de bevolking van Rotterdam voor rond de 50% uit import culturen bestaat, is het verklaarbaar waarom ‘vroeger’ zo’n relatief begrip is in Rotterdam. Een interessant gegeven, want als men naar de geschiedenis van de stad kijkt, is het eiegenlijk altijd al zo geweest.
Het is ook jammer dat men zo weinig kennis heeft van de geschiedenis van de stad, want Rotterdam heeft een bijzonder interessante geschiedenis die bol staat van volksverhuizingen, gewaagd opportunisme en ondernemers die reageren op ontwikkelingen in de wereld. Ondernemers hebben tegen de verdrukking van de overheid en stadsbestuur in de stad groot gemaakt in een eeuwig durende strijd tegen de elementen en moordende concurrentie van andere havens zoals Dordrecht, Brielle en Delfshaven. Ondanks dat de stad niet alles mee had, is Rotterdam toch als sterkste uit de bus gekomen.

Met de kennis van de geschiedenis van de stad is verklaarbaar waarom de stad is zoals ze nu is. Nico de Verhalenman vertelt als stadsverteller regelmatig het verhaal  over de ontwikkeling van de stad of stukken daaruit. Hij begint zijn verhaal altijd ver voor de tijd dat er stadsrechten verkregen werden en eindigt zijn verhaal ergens 50 jaar na nu.  Rotterdam speelt de hoofdrol en om de stad te kunnen vatten, moet men de geschiedenis kennen, dus weten hoe het vroeger was.